ATP Nədir? ATP Sintezi Nə Deməkdir?
ATP (Adenozin trifosfat), canlı hüceyrələrin bütün həyati funksiyalarını yerinə yetirmək üçün ehtiyac duyduğu biokimyəvi enerjini daşıyan, hüceyrədaxili metabolik proseslərin reallaşmasını təmin edən əsas nukleotid molekuludur. Canlılığın ən kiçik struktur vahidindən tutmuş ən mürəkkəb sistemlərinə qədər hər nöqtədə rol oynayan bu molekul, qidalardan əldə edilən enerjini hüceyrənin birbaşa istifadə edə biləcəyi formaya çevirir. Tibbi ədəbiyyatda adenozin trifosfat kimi tanınan bu struktur, enerjinin daşınması ilə yanaşı, həm də hüceyrədaxili siqnal ötürülməsi və genetik materialın sintezi kimi həyati proseslərdə kilit rol oynayır.
ATP Nədir?
ATP (Adenozin trifosfat), bütün canlı hüceyrələrdə enerjini müvəqqəti olaraq depolayan və hüceyrədaxili reaksiyaların baş verməsi üçün bu enerjini transfer edən universal enerji daşıyıcı molekuldur. O, adenin azotlu üzvi əsası, riboz şəkəri və üç ədəd fosfat qrupundan ibarət, yüksək enerjili bağlara malik nukleotid birləşməsidir.
ATP biologiya elminin təməlidir; çünki fotosintezdən tutmuş hüceyrə tənəffüsünə qədər təbiətdəki bütün enerji çevrilmə proseslərinin son məqsədi yaşamın davamlılığını təmin edən bu molekulu istehsal etməkdir. Hüceyrələr günəşdən və ya qidalardan aldıqları enerjini birbaşa işə çevirə bilmirlər; bunun əvəzinə həmin enerjini əvvəlcə ATP molekulunun fosfat bağlarında "həbs edirlər". Enerjiyə ehtiyac duyulduqda isə bu bağlar qoparılır və ayrılan enerji əzələ yığılması, maddələrin daşınması və sintez reaksiyaları üçün istifadə olunur.
ATP-nin Quruluşu və Kimyəvi Komponentləri
ATP-nin strukturu üç təməl hissədən ibarətdir:
Adenin: Azotlu üzvi əsas.
Riboz: Beş karbonlu şəkər (monosaxarid).
Üç Fosfat Qrupu: Bir-birinə yüksək enerjili bağlarla bağlanmış inorqanik fosfatlar.
Adenin əsası ilə riboz şəkərinin glikozid bağı ilə birləşməsindən Adenozin nükleozidi olur. Bu struktura bir fosfat əlavə edildikdə AMP (Adenozin Monofosfat), ikinci fosfat əlavə edildikdə ADP (Adenozin Difosfat) və nəhayət, üçüncü fosfat da əlavə edildikdə ATP (Adenozin Trifosfat) meydana gəlir. İkinci və üçüncü fosfatlar arasındakı bağlar qopduqda hüceyrənin istifadəsi üçün təxminən 7.3 kcal/mol enerji ayrılır.
ATP-nin Xüsusiyyətləri
ATP hüceyrəyə məxsus istehsal olunur, hüceyrə zarından (membranından) keçə bilmir, depolana bilmir və yalnız istehsal olunduğu hüceyrə daxilində istehlak edilir. ATP-nin ən xarakterik xüsusiyyəti qeyri-sabit (instabil) olmasıdır; bu səbəbdən o, yağ və ya glikogen kimi uzunmüddətli enerji deposu ola bilməz, lakin enerjini saniyələr ərzində ötürə bilir. Hüceyrədə ATP istehsalı dayandıqda həyat saniyələr içində sona çatır.